Co to jest układ endokannabinoidowy?

Układ endokannabinoidowy to prawdopodobnie najważniejszy biologiczny system w całym organizmie, odgrywający kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy oraz – jak się okazuje – odpowiedzialny za fizjologiczne i psychologiczne efekty konopi. Jest rozsiany po całym ciele, a jego receptory znajdują się m.in. w centralnym układzie nerwowym, komórkach układu odpornościowego, przewodzie pokarmowym oraz w obwodowym układzie nerwowym.

Klasyczny model układu endokannabinoidowego składa się z następujących elementów:

• 2 receptory: CB1 i CB2;
• 2 naturalne ligandy: anandamid (AEA) i 2-arachidonoiloglicerol (2-AG);
• enzymy metaboliczne: np. FAAH, MAGL.

Obecnie badania nad układem endokannabinoidowym (ECS) pozwoliły na odkrycie dodatkowych elementów: kolejnych receptorów (GPR55, TRPV) oraz dodatkowych endokannabinoidów (NADA, eter noladyny, wirodhamina, ARA-S).

Receptory kannabinoidowe

Receptor CB1 – receptor kannabinoidowy typu 1

• najwyższa koncentracja: mózg;
• wchodzi w interakcje z THC, dzięki czemu odpowiada za psychoaktywne działanie konopi.

Receptor CB2 – receptor kannabinoidowy typu 2

• najwyższa koncentracja: układ odpornościowy (szczególnie w jelitach).

TRPV1 i TRPV2

• TRPV1 – najbardziej skoncentrowany we krwi, kościach, szpiku kostnym, na języku, w nerkach, wątrobie i jajnikach;
• TRPV2 – najliczniej na skórze, w mięśniach, nerkach, żołądku i płucach.

Receptory sprzężone z białkiem G

• GPR18 – występuje w szpiku kostnym, śledzionie i węzłach chłonnych;
• GPR55 – w kościach, mózgu (szczególnie móżdżek) oraz w jelitach;
• GPR119 – w trzustce i przewodzie pokarmowym.

„Z mojego punktu widzenia ciało człowieka stara się zwalczać każdą chorobę w większości przypadków z pomocą układu odpornościowego. To bardzo ważny system, ale jak dzisiaj wiemy, nie adresuje niektórych chorób. Wierzę, że układ endokannabinoidowy jest jednym z głównych systemów biorących udział w walce z chorobami.”
– prof. Raphael Mechoulam

Procesy powiązane z układem endokannabinoidowym

Lekarze i naukowcy powiązali ECS m.in. z: apetytem, trawieniem, metabolizmem, chronicznym bólem, stanami zapalnymi, odpowiedzią immunologiczną, nastrojem, napięciem mięśniowym, nauką i pamięcią, snem, funkcjami układu sercowo-naczyniowego, przebudową i wzrostem kości, czynnością wątroby oraz funkcjami układu rozrodczego.

Wszystkie te funkcje przyczyniają się do utrzymania homeostazy, czyli stabilności środowiska wewnętrznego. Utrzymanie homeostazy jest podstawową rolą układu endokannabinoidowego – to tłumaczy, dlaczego zasilanie ECS poprzez suplementację naturalnymi fitokannabinoidami daje aż tyle efektów.

Co powoduje niedobory w układzie endokannabinoidowym?

Nie ma jednej jasnej odpowiedzi. Dwa główne czynniki to czynnik genetyczny (ekspresja i gęstość receptorów CB1 i CB2, predyspozycje do występowania niektórych enzymów, np. FAAH) oraz czynniki środowiskowe (naturalne predyspozycje sprzężone ze stresorami lub choroba, która długotrwale zaburza funkcje ECS).

Jakie są objawy niedoborów w ECS?

Główną rolą ECS jest zarządzanie jedzeniem, snem, relaksem, ochroną organizmu i pamięcią. Problemy ze snem, niekontrolowany stres, wzrost bólu, objawy typu IBS czy refluks mogą być oznaką niedoborów w ECS. Nie ma testu, który stwierdza klinicznie niedobór endokannabinoidów – najlepszą formą weryfikacji jest zwiększona troska o ECS i obserwacja objawów (jeżeli mijają np. po wdrożeniu suplementacji fitokannabinoidami, oznacza to, że powodem dolegliwości był właśnie niedobór).

Czym skutkują niedobory w ECS?

Niektórzy naukowcy twierdzą, że wiele chorób (np. stwardnienie rozsiane, migrena, fibromialgia, zespół jelita drażliwego) może być wywołanych niedoborem endogennych kannabinoidów. Ten stan nazwano klinicznym deficytem endokannabinoidów (CECD) – więcej w artykule Kliniczny niedobór endokannabinoidów (CECD).

Jak stymulować układ endokannabinoidowy?

Badania sugerują, że każdy człowiek posiada swój optymalny „ton endokannabinoidowy”. Istnieje wiele sposobów, aby pobudzać ECS do prawidłowego działania. Najbardziej skuteczne to:

• Suplementacja fitokannabinoidów – zasilanie organizmu ekstraktami z konopi stymuluje receptory kannabinoidowe (CB1, CB2) i inne receptory ECS.
• Ćwiczenia aerobowe – bieganie i jazda na rowerze zwiększają poziom endokannabinoidów (np. anandamidu), wywołując tzw. haj biegacza.

Korzystny wpływ na ECS mają też m.in.: kwasy tłuszczowe omega-3 (ryby, nasiona konopi, siemię lniane), kariofilen (rozmaryn, czarny pieprz, chmiel, goździki, oregano), jeżówka (echinacea), piperyna z czarnego pieprzu, kakao, korzeń maca, kava kava oraz kapsaicyna z papryczek chilli.

„Piękno systemu endokannabinoidowego polega na tym, że ogólnie rzecz biorąc, wspiera go to, co sprawia, że czujesz się dobrze.”
– dr Jim Connell